Annotatsiya
Ushbu maqolada turli geometrik shakldagi — to‘g‘ri to‘rtburchakli, trapetsiyasimon, uchburchakli, yarim doirasimon va parabolik — namlangan kesimlar orqali o‘tuvchi suv oqimida yuzaga keladigan energiya (napor) yo‘qotishlari o‘rganildi. Tahlil SolidWorks Flow Simulation hisoblash suyuqlik dinamikasi (CFD) muhitida amalga oshirildi, bunda har bir kesim turi uchun oqim tezligi taqsimoti, bosim maydoni va gidravlik yo‘qotishlar bir xil gidravlik sharoitlarda aniqlangan. CFD bo‘yicha hisoblangan napor yo‘qotishlari bir o‘lchamli Darcy–Weisbach analitik baholariga nisbatan sezilarli darajada katta bo‘lib chiqdi, bu esa CFD modelining soddalashtirilgan analitik modelda to‘liq aks etmaydigan qo‘shimcha uch o‘lchamli effektlar, kirish-chiqish buzilishlari va burchaklar ta’siridagi ikkilamchi oqimlarni ham hisobga olishini ko‘rsatadi. CFD natijalariga ko‘ra, yarim doirasimon kesim eng kichik energiya yo‘qotishini berdi, bu to‘g‘ri to‘rtburchakli kesimga nisbatan taxminan 26% kam; analitik Darcy–Weisbach hisobida esa bu kamayish taxminan 12–13% ni tashkil etdi. Kichik gidroinshootlarda energiya yo‘qotishlarini kamaytirish uchun optimal kesim shakli bo‘yicha tavsiyalar berildi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1. Ahmadi, M., & Yang, S.-Q. (2021). Numerical investigation of flow characteristics in open channels with different cross-section shapes. Water, 13(18), 2546. https://doi.org/10.3390/w13182546
2. Akan, A. O. (2006). Open channel hydraulics. Butterworth-Heinemann.
3. Bahrami, A., & Naghavi, A. R. (2020). CFD simulation of energy loss in open channel flow using SolidWorks Flow Simulation. Journal of Hydraulic Engineering, 26(4), 112–125.
4. Chow, V. T. (1959). Open-channel hydraulics. McGraw-Hill.
5. Dassault Systèmes. (2021). SolidWorks Flow Simulation technical reference. Dassault Systèmes.
6. French, R. H. (1985). Open-channel hydraulics. McGraw-Hill.
7. Henderson, F. M. (1966). Open channel flow. Macmillan.
8. Launder, B. E., & Spalding, D. B. (1974). The numerical computation of turbulent flows. Computer Methods in Applied Mechanics and Engineering, 3(2), 269–289. https://doi.org/10.1016/0045-7825(74)90029-2
9. Mamatov, N. Yo., & Xudoyqulov, S. I. (2022). Improving the efficiency of using water flow energy in hydropower facilities. Journal of Water Management of Uzbekistan, (3), 41–47.
10. Manning, R. (1891). On the flow of water in open channels and pipes. Transactions of the Institution of Civil Engineers of Ireland, 20, 161–207.
11. Munson, B. R., Young, D. F., Okiishi, T. H., & Huebsch, W. W. (2013). Fundamentals of fluid mechanics (7th ed.). Wiley.
12. Paish, O. (2002). Small hydro power: Technology and current status. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 6(6), 537–556. https://doi.org/10.1016/S1364-0321(02)00006-0
13. Rashidov, T. R., & Mamatov, N. Yo. (2018). Hydraulics of water flow in hydraulic structures. Fan.
14. Shterenlikht, D. V. (1991). Hydraulics: Textbook. Energoatomizdat.
15. Sotvoldiyev, D., & Glovatskiy, O. (2019). Hydraulics of water management structures. Fan va texnologiya.
16. Sturm, T. W. (2010). Open channel hydraulics (2nd ed.). McGraw-Hill.
17. Versteeg, H. K., & Malalasekera, W. (2007). An introduction to computational fluid dynamics: The finite volume method (2nd ed.). Pearson.
18. White, F. M. (2016). Fluid mechanics (8th ed.). McGraw-Hill Education.
19. Wilcox, D. C. (2006). Turbulence modeling for CFD (3rd ed.). DCW Industries.
20. Yang, S.-Q., Tan, S. K., & Lim, S. Y. (2004). Velocity distribution and dip-phenomenon in smooth uniform open channel flows. Journal of Hydraulic Engineering, 130(12), 1179–1186. https://doi.org/10.1061/(ASCE)0733-9429(2004)130:12(1179)
21. Çengel, Y. A., & Cimbala, J. M. (2018). Fluid mechanics: Fundamentals and applications (4th ed.). McGraw-Hill Education.

Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 Xalqaro Litsenziyasi asosida litsenziyalangan.
Mualliflik huquqi (c) 2026 Urishev, B., Ochilov, O.B. (Muallif)